• Kultura i społeczeństwo

Francja przykładem dla Europy?

Na zaproszenie Ośrodka Kultury Francuskiej UW w dniach 28-30 czerwca 2011 r. gościł w Warszawie Alain Finkielkraut, wybitny francuski filozof i eseista. Przy tej okazji zorganizowliśmy serię spotkań i konferencji z jego udziałem poświęconych dzisiejszej Francji oraz stosunkom polsko-żydowskim.

Związki Alaina Finkielkrauta z Polską są złożone i emocjonalnie niejednoznaczne. Francuski filozof i pisarz urodził się w 1949 roku w Paryżu, w rodzinie polskich Żydów. Ojciec opuścił Warszawę w latach 30. z powodu narastających nastrojów antysemickich w międzywojennej niepodległej Polsce. Podczas wojny został wywieziony już z Francji do obozów koncentracyjnych, przeżył Oświęcim. Matce urodzonej w polskim Lwowie także udało się przeżyć Zagładę.

Pomimo tego bolesnego rodzinnego kontekstu Alain Finkielkraut od dawna wnikliwie i z życzliwością śledzi wydarzenia w Polsce, gdzie cieszy się uznaniem i szacunkiem polskich intelektualistów, którzy pamiętają o jego wsparciu Solidarności na początku lat 80. oraz o jego stanowczej krytyce obu totalitaryzmów.

28 czerwca 2011 r. w warszawskiej kawiarni-księgarni "Czuły barbarzyńca" (ukłon w kierunku Bohumila Hrabala, który podobnie jak Milan Kundera jest bliski sercu francuskiego intelektualisty) i we współpracy z Teologią Polityczną, zorganizowaliśmy spotkanie Alaina Finkielkrauta z reprezentantami polskich środowisk konserwatywnych, do których zaliczają się:

  • Marek Cichocki, redaktor naczelny "Teologii Politycznej", wykładowca w Europejskim Centrum w Natolinie (prowadzący debatę)
  • Dariusz Karłowicz, filozof i publicysta
  • Bronisław Wildstein, dziennikarz  "Rzeczpospolitej", były prezes polskiej telewizji publicznej TVP
  • Antoni Libera, pisarz, eseista i tłumacz (między innymi Samuela Becketta).

Coraz częściej raporty oraz komentarze biją na alarm, że Francja traci wiodacą rolę we współczesnym świecie, że zatraca swą kulturową atrakcyjność i wpływy (cf. esej Nicolasa Tenzera pt. Quand la France disparaît du monde z 2008 roku oraz wnikliwa i pragmatyczna analiza Huberta Védrina w Le temps des chimères 2003-2009 opublikowana w 2009 r., wyd. Fayard).

Zadając lekko prowokujące pytanie: "Czy Francja jest jeszcze przykładem dla Europy?" francuskiemu filozofowi oraz jego polskim i bezsprzecznie frankofilskim rozmówcom chcieliśmy przyczynić się do refleksji nad przyczynami -  które są równie liczne co różnorodne -  tej delikatnej sytuacji, w jakiej znajduje się kultura francuska na arenie miedzynarodowej, którą obserwujemy także w Polsce.

Jaki był rezultat naszego czerwcowego spotkania? Szczera i intelektualnie bardzo ciekawa dyskusja, konfrontacja poglądów choć rozbieżnych, ale zawsze szanujących przeciwny punkt widzenia. To właśnie tę pasjonującą wymianę zdań między Alainem Finkielkrautem i polskimi intelektualistami pragniemy streścić w pięciu relacjach wideo, z napisami po polsku i francusku, tak aby każdy mógł sam wyrobić sobie zdanie na temat poruszonych zagadnień.

Zanim dyskusja dotknęła sedna sprawy i tytułowego tematu (trzy ostatnie filmy) Alain Finkilekraut wypowiedział się na temat stosunków polsko-żydowskich i wydarzeń, które ostatnio poruszyły polską opinię publiczną. Była to jego odpowiedź na polemikę, którą wzbudził w Polsce jego autorski program radiowy "Répliques" z 26 lutego  2011 roku. Na falach France Culture Finkielkraut poświęcił swoj godzinny program pogromowi w Jedwabnem.  Do rozmowy na temat mordu Żydów popełnionemu przez polskich sąsiadów 10 lipca 1941 roku i jego niesłabnących echach w poskiej historografii Finkielkraut zaprosił Annę Bikont, dziennikarkę "Gazety Wyborczej", której książka pt. "My z Jedwabnego" (2004 r.) ukazała sie właśnie po francusku (Le crime et le silence : Jedwabne 1941, la mémoire d'un pogrom dans la Pologne d'aujourd'hui, wyd. Denoël). W dyskusji wziął też udział Jean-Charles Szurek, socjolog i profesor CNRS, autor wydanej w 2010 roku książki La Pologne, les Juifs et le communisme (wyd. Michel Houdiard).

Bronisław Wildestein zareagował na program Alain Finkielkrauta na łamach "Rzeczpospoiltej: (12 marca 2011 r.) oraz tygodnika "Uwarzam że" (27 marca 2011 r.) protestując przeciwko "kłamstwom powtarzanym w światowych mediach, które deformują obraz Polski".

Zorganizowane przez nas spotkanie w Warszawie było okazją, aby obaj protagoniści polemiki bezpośrednio skonfrotowali swoje poglądy i wyrazili swoje opinie na temat, który cały czas jest drażliwy w Polsce.

1) Alain Finkielkraut osadza problem stosunków polsko-żydowskich w kontekście rywalizacji narodowych pamięci:

2) Alain Finkielkraut i Bronislaw Wildstein polemizują na temat polskiego antysemityzmu:

3) Dariusz Karłowicz do Alaina Finkielkrauta: czy Francja zdradziła Polskę?

4) Alain Finkielkraut: balony przeciw komunizmowi

5) Marek Cichocki do Alaina Finkielkrauta : Czy Francja straciła swoją tożsamość?

Wszystkich zainteresowanych debatą i poruszonymi podczas niej tematami zapraszamy do wysłuchania programu Alaina Finkielkrauta (podcast "Répliques" z dn. 26 lutego 2011r.) oraz do lektury następujących książek po francusku, które można znaleźć w bibliotece Ośrodka Kultury Francuskiej:

Anna Bikont, Le Crime et le silence : Jedwabne 1941, la mémoire d'un pogrom dans la Pologne d'aujourd'hui, Denoël, Paris, 2011 (sygn.: Hi.2.1349)

Alain Finkielkraut (dir.), L'interminable écriture de l'extermination, Paris, Stock, 2010 (syg.: F.2.762)

Alain Finkielkraut, La défaite de la pensée, Paris, Gallimard, 1990 (sygn.: F.3.53)

Alain Finkielkraut, Le Juif imaginaire, Paris, Editions du Seuil, 1983 (sygn.: SE.3.289)

Jan Tomasz Gross, La peur. L'antisémitisme en Pologne après Auschwitz, Paris, Calmann-Lévy et Mémorial de la Shoah, 2010 (sygn.: Hi.2.1342). Polecamy przedmowę Audrey Kichelewski, która koordynuje projekt badawczy przy Ośrodku Kultury Francuskiej UW, o którym poniżej.

Jan Tomasz Gross, Les voisins, 10 juillet 1941 : un massacre de Juifs en Pologne, Paris, Fayard, 2002

Hélène Oppenheim-Gluckman et Daniel Oppenheim, Héritiers de l'exil et de la Shoah. Entretiens avec des petits-enfants de Juifs venus de Pologne en France, Ramonville Saint-Agne, Editions érès, 2006 (sygn.: Hi.2.1348)

Jean-Yves Potel, La fin de l'innocence. La Pologne face à son passé juif, Paris, Autrement, 2009 (sygn.: Hi.2.1298)

Jean-Charles Szurek, La Pologne, les Juifs et le communisme, Paris, Michel Houdiard Editeur, 2010 (sygn.: Hi.2.1352)

Jean-Charles Szurek et Annette Wieviorka (dir.), Juifs et Polonais 1939-2008, Paris, Albin Michel, 2009 (sygn.: Hi.2.1339)

Nicolas Tenzer, Quand la France disparaît du monde, Paris, Grasset, 2008 (sygn.: SE.3.266)

Hubert Védrine, Le temps des chimères 2003-2009, Paris, Fayard, 2009 (sygn.: SE.2.648)

 

29 czerwca 2011 roku przy okazji swego pobytu w Warszawie Alain Finkielkraut udzielił dwóch wywiadów polskim dziennikarzom.

Pierwszy z nich to rozmowa z Grzegorzem Dobieckim, dziennikarzem telewizji Polsat News, gdzie prowadzi codzienny program pt. "To był dzień na świecie". Wywiad zatytułowany "Granice tolerancji" został opublikowany w tygodniku "Wprost" z 7 sierpnia 2011 roku, w parę dni po zamachach w Oslo i na wyspie Utoya.

Alain Finkielkraut rozmawia z Grzegorzem Dobieckim, "Wprost", str. 60-62

Drugi wywiad z Alainem Finkielkrautem ukazał sie w "Plusie Minusie", weekendowym dodatku "Rzeczpospolitej" z dn. 10-11 września 2011, w parę dni przed tym jak palestyński prezydent Mahmud Abbas złożył wniosek o przyznanie Autonomii Palestyńskiej czlonkowstwa w ONZ. Tym razem rozmówcą francuskiego filozofa był Piotr Zychowicz, zastępca redaktora naczelnego działu zagranicznego dziennika "Rzeczpospolita". Artykuł nosi tytuł: "Europa nie będzie broniła Izraela":

Alain Finkielkraut rozmawia z Piotrem Zychowiczem, "Plus Minus", str. 14

Alain Finkielkraut rozmawia z Piotrem Zychowiczem, "Plus Minus", str. 15

Dziękujemy obu autorom oraz redakcjom za udostępnienie obu tekstów.

 

I na sam koniec: sygnalizujemy, że Ośrodek Kultury Francuskiej UW we współpracy z francuskim ośrodkiem badań w Jerozolimie prowadzi miedzynarodowy projekt badawczy zatytułowany "Żydzi polscy we Francji i w Izraelu : biografie, reprezentacje, pamięć", wspierany przez francuskie Ministerstwo spraw zagranicznych i europejskich. Pierwsze naukowe seminarium na ten temat odbyło się w dn.21-22 lutego 2011 roku w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Akty spotkania wkrotce się ukażą.

 

 

Zdjęcia: Jakub Szymczuk

 

 

 

 

 


 

FaLang translation system by Faboba

Partnerzy i sponsorzy 2016

 

 

Prelegenci